Strój bezpieczeństwa dla drwala
Autor: dr inż. Adam Maciak
Właściwie dobrana i certyfikowana odzież ochronna – od kasku po rękawice – stanowi kluczowy element ograniczania ryzyka najgroźniejszych wypadków w pracy drwala.
Praca drwala jest bardzo niebezpieczna, a proces pozyskania generuje największą liczbę wypadków śmiertelnych i ciężkich w leśnictwie.
Dlatego w tej profesji oprócz przestrzegania zasad BHP, ważną rolę pełni właściwa odzież ochronna.
Powinna ona spełniać wymagania odpowiednich norm, pośród których nadrzędną rolę pełni PN-EN 340 (obecnie znormalizowana jako PN-EN ISO 13688) określająca ogólne wymagania dotyczące odzieży ochronnej, takie jak ergonomia, nieszkodliwość, oznakowanie wielkości oraz informacje, które producent musi dostarczyć.
Na głowę drwala
Kaski dla drwali muszą spełniać wymagania normy EN 397 (ochrona przed uderzeniami i spadającymi przedmiotami), normy EN 1731 (ochrona twarzy, np. wizjery siatkowe) oraz normy EN 352 (ochrona słuchu, np. zintegrowane nauszniki). Kasków do prac na wysokości i arborystyki dotyczy norma EN 12492. Powinny one zapewniać lepsze zabezpieczenie przed uderzeniami z boku i lepsze trzymanie się głowy niż kaski dla drwali pracujących na poziomie gruntu.
Czytaj: Jak prawidłowo wybrać łańcuch piły motorowej do wiosennych prac w lesie w sezonie 2026?
Kask powinien być wykonany z tworzywa koloru jaskrawego (czerwony lub pomarańczowy). Zapewnia to dobrą widoczność w lesie. Tworzywo, z którego jest wykonany powinno być: lekkie, wytrzymałe oraz zabezpieczone przed promieniowaniem ultrafioletowym. Kask musi posiadać system wentylacji oraz łatwą regulację pozwalającą dopasować go do głowy.
Musi być wyposażony w ochronniki słuchu. Winien posiadać skuteczne mocowanie ochronników słuchu. Nie mogą się one chwiać, a docisk nie może być zbyt duży.
Siatka ochronna powinna jak najlepiej przylegać do daszka kasku. Siatki mogą mieć oczka w kształcie kwadratu, bądź tzw. plastra miodu. Te w kształcie plastra miodu zapewniają lepszą widoczność. Mogą być wykonane z plastiku lub metalu. Dodatkowym wyposażeniem kasku może być osłona karku, która chroni przed śniegiem, obsypującym się igliwiem itp.
Należy przestrzegać maksymalnego dopuszczalnego okresu użytkowania kasku. Na każdym kasku wybita jest data jego produkcji. Na temat tego czasu krąży wiele „legend” w środowisku, jedni twierdzą, że to jest 3 lata inni 5 lat. Tymczasem zgodnie z normą czas magazynowania oraz użytkowania określa producent kasku w instrukcji obsługi. Długość tego okresu może być różna.
Dopuszczalny czas użytkowania kasków ochronnych wynosi zwykle od 3 do 5 lat od daty produkcji, ale zależy od materiału, intensywności użytkowania i konkretnych zaleceń producenta. Należy je bezwzględnie wymienić, gdy nastąpią uszkodzenia (pęknięcia, głębokie zarysowania), a także gdy minie zalecany okres, ponieważ materiały tracą swoje właściwości ochronne. Niektórzy producenci stosują wskaźniki (np. UV) informujące o konieczności wymiany kasku.
Buty i spodnie
Kolejnym ważnym elementem ubioru drwala są buty. Powinny one odpowiadać wymogom normy PN-EN ISO 20345:2007 i posiadać wstawki koloru czerwonego lub pomarańczowego. Najlepiej jakby wykonane były ze skóry. Najlepiej by podeszwy posiadały głęboki bieżnik i były wykonane z materiałów antypoślizgowych. Buty mają być tak zaprojektowane, aby w trakcie pracy zapewnić pewne i stabilne trzymanie stopy.
Zgodnie z normą PN-EN ISO 20345:2007 obuwie musi być wyposażone w noski stalowe lub kompozytowe odporne na uderzenie z energią 200 J i naciskiem 15 kN., a według niektórych lepsze są noski kompozytowe.
Prócz tego buty powinny mieć wkładki utrudniające przecięcie.
Z kolei spodnie ochronne stosowane przez drwali muszą spełniać wymogi normy PN-EN 381-5:2000 i być one wyposażone we wkładkę antyprzecięciową.
Wkładka taka składa się z tkaniny wykonanej z kilkunastu warstw włókien sztucznych. Są to długie włókna. Poszczególne warstwy umieszczone są pod kątem, dzięki temu przy zetknięciu z przemieszczającą się piłą łańcuchową efekt jest taki, że ogniwa tnące wyszarpują te włókna. wplątują się one w układ tnący powodując jego unieruchomienie.
Norma PN-EN 381-5:2000 dzieli materiały antyprzecięciowe na 3 klasy odporności na przecięcie: Klasa 1-20m/s; Klasa 2- 24 m/s; Klasa 3- 28 m/s. Pilarka wprawdzie jest w stanie osiągać, na wysokich obrotach bez obciążenia, prędkości powyżej granicy 20 m/s. Ale gdy obciążymy ją oporami skrawania obroty, te spadają zgodnie z charakterystyką jej silnika.
Są na poziomie obrotów maksymalnego momentu obrotowego silnika pilarki. Jest to zależne od modelu pilarki między ok. 8000 a 10500 obr./min. Do pracy pilarką wystarczy (moim skromnym zdaniem) odzież o 1 klasie ochronności. Na podstawie pomiarów wykonywanych w laboratorium można stwierdzić, że podczas normalnej pracy prędkość liniowa piły nigdy nie przekracza 20 m/s.
Należy pamiętać, że po uszkodzeniu, odzież traci swoje właściwości ochronne i nie nadaje się do dalszego użytkowania. Należy również przestrzegać instrukcji jej konserwacji. Bo np. pranie wykonane w niewłaściwych warunkach może spowodować utratę właściwości ochronnych. Odzież ochronną należy prać w temperaturze do 40°𝐶 na delikatnym programie, unikając wybielaczy, odplamiaczy oraz płynów do płukania. Nie należy ich wirować zbyt mocno ani suszyć w suszarce bębnowej.
Najczęściej nie jest zalecane ich prasowanie.
Oprócz klasy odporności na przecięcie spodnie dzieli się na trzy główne typy (A, B, C) (według normy EN 381-5). Różnią się one zakresem ochrony (tylko przód, przód i część boku, lub pełne 360 stopni), co wpływa na wagę i komfort noszenia.
Typ A: zapewnia ochronę tylko przedniej części nogawek. Jest to najlżejszy i najbardziej elastyczny wariant, odpowiedni dla doświadczonych pilarzy, którzy potrzebują swobody ruchu.
Typ B: jest to wariant pośredni, oferujący ochronę przedniej części nóg plus dodatkowe 5 cm ochrony po wewnętrznej stronie lewej nogawki. Nie jest tak powszechny jak typ A i C.
Typ C: zapewnia pełną, 360-stopniową ochronę obu nóg. Jest to najbardziej kompleksowa ochrona, ale zazwyczaj cięższa i mniej elastyczna, zalecana w szczególnych sytuacjach lub dla osób pracujących z piłą rzadziej.
Kurtka i rękawice
Jeżeli chodzi o kurtki to rozróżniamy odzież letnią oraz zimową. Kurtka nie powinna krępować ruchów i ma posiadać jaskrawy kolor (pomarańczowy lub żółty). Winna być wykonana z materiałów przewiewnych. Z przodu na wysokości piersi powinna posiadać małą zapinaną kieszeń na telefon komórkowy. Po co telefon w lesie?
Po to, aby w sytuacji awaryjnej drwal mógł wezwać pomoc, pod warunkiem, że będzie miał zasięg. Dlatego zaleca się, aby w lesie pracować w zespołach co najmniej dwu osobowych. Zwiększa to szansę przeżycia w razie wypadku i potrzeby ewentualnego zatamowania krwawienia lub reanimacji.
Kolega też umożliwi szybsze odnalezienie ofiary wypadku przez służby ratownicze, co przyśpieszy jego ewakuację z miejsca zdarzenia i ewentualne dotarcie do szpitala. Dobrze jak kurtka ma jeszcze inne kieszenie na drobiazgi. Niektóre firmy oferują bluzy posiadające z tyłu kieszeń na niewielką apteczkę. Oczywiście kurtka lub bluza powinna być odporna na deszcz, ponieważ prace w lesie nie zawsze wykonywane są przy pięknej pogodzie.
Rękawice przeznaczone dla drwali mają spełniać wymagania zapisane w normie PN-EN 381-7:2002. Zgodnie z nią wyróżniamy dwa wzory rękawic. Wzór A są to rękawice pięciopalcowe, nie mają one ochrony antyprzecięciowej. Stosuje się je gdy poza zapewnieniem ochrony ważne jest zachowanie sprawności palców podczas wykonywania pracy. Wzór B są to również rękawice pięciopalcowe, ale w odróżnieniu od typu A posiadają ochronę przed przecięciem, usytuowaną w części grzbietowej palców z wyjątkiem kciuka. Stosuje się je w sytuacji, gdy ochrona przed przecięciem jest najważniejszym wymaganiem, natomiast mniej zależy nam na precyzji ruchu palców. Rękawice tego typu wykonane są z zestawu różnych materiałów: skóry, tkaniny oraz materiałów powlekanych. Wkład znajdujący się w części grzbietowej wykonany jest z materiałów o dużej odporności na przecięcie.
Wszystko to powoduje ślizganie się piły łańcuchowej po materiale oraz wciąganie włókien w kółko napędowe przez ogniwa tnące piły łańcuchowej i blokowanie możliwości przemieszczania się piły. Zmniejsza to prędkość piły i ją wyhamowuje. Musimy jednak pamiętać, że żaden środek ochrony osobistej nie daje 100 procent ochrony przed przecięciem. Dlatego tak ważne jest zachowanie zdrowego rozsądku i przestrzeganie zasad BHP podczas pracy.
Zapisz się do Newslettera
Najnowsze artykuły
Trzy pola badawcze zamiast niepewnej przebudowy
12 maja, 2026
Nadleśniczowie z konkursu – zarządzenie numer 26
12 maja, 2026
Ukrywanie mandatów w przetargach
11 maja, 2026
MAPA WYPADKÓW W LESIE
