Rozdrabnianie. Dział specjalny Gazety Leśnej
12 stycznia, 2026
LP za dużo cięły i wydawały
Autor: Michał Procner
W Lasach Państwowych dochodziło do licznych i powtarzalnych nieprawidłowości finansowych – taki jest wniosek z audytów i kontroli sprawdzających działalność LP w latach 2021-2023.
Raporty z audytów, kontroli i analiz w LP zostały przedstawione przez: Najwyższą Izbę Kontroli, Krajową Administrację Skarbową, Centralne Biuro Antykorupcyjne, a także wewnętrzne zespoły kontrolne Lasów Państwowych. Dotyczyły one głównie wydatkowania środków z Funduszu Leśnego.
CILP pod lupą
Najwięcej zastrzeżeń dotyczyło działalności Centrum Informacyjnego Lasów Państwowych (CILP), którego zasilanie CILP środkami z funduszu leśnego wzrosło w krótkim czasie pięciokrotnie – z 21 883 554,40 zł w 2020 roku do 100 140 145,30 zł w 2023 roku. Przychody ogółem w tym okresie wzrosły o 331,5 proc., z 18,83 mln zł do 81,27 mln zł, a koszty ogółem – z 18,94 mln zł w 2020 roku do 80,68 mln zł w 2023 roku. Największą pozycję kosztową stanowiły tzw. usługi obce, których udział w strukturze wydatków wzrósł z 41,4 proc. w 2020 roku do 85,1 proc. w 2023 roku.
W ciągu czterech lat CILP wydało 136 810 110,79 zł na zakup usług obcych, z czego:
- 7 838 944,85 zł w 2020 roku,
- 13 132 809,21 zł w 2021 roku,
- 46 469 639,97 zł w 2022 roku,
- 68 661 712,73 zł w 2023 roku.
Wzrost środków przekazanych do CILP z funduszu leśnego przełożył się bezpośrednio na wzrost wydatków na usługi zewnętrzne, w większości związane z działalnością medialną i promocyjną. NIK stwierdziła, że w tym czasie nie opracowano żadnych rocznych ani trzyletnich planów komunikacyjnych, nie prowadzono analiz efektywności działań promocyjnych ani nie sporządzano raportów z realizacji polityki komunikacyjnej.
Czytaj: Miliony strat w LP
W okresie objętym kontrolą CILP zawarło 1 335 porozumień o łącznej wartości 46 566 100 zł netto. Porozumienia te były zawierane głównie z jednostkami Lasów Państwowych lub zewnętrznymi firmami medialnymi, a w wielu przypadkach podzielono zlecenia na mniejsze części (poniżej 130 000 zł), aby uniknąć stosowania procedur Prawa zamówień publicznych.
Audytorzy stwierdzili również przypadki zawierania umów cywilnoprawnych z osobami powiązanymi rodzinnie lub towarzysko z ówczesnym kierownictwem Lasów Państwowych, co stanowiło naruszenie zasad bezstronności i gospodarności.
Drogie drogi
Kontrole wykazały również liczne nadużycia przy finansowaniu inwestycji drogowych ze środków funduszu leśnego. W samym 2023 roku Dyrektor Generalny Lasów Państwowych przyjął do realizacji przedsięwzięcia drogowe o wartości 353 935 299 zł, finansowane z funduszu leśnego. W wielu przypadkach inwestycje te nie miały żadnego związku z gospodarką leśną.
Brakowało analiz potwierdzających związek inwestycji z transportem drewna, gospodarką leśną lub infrastrukturą techniczną Lasów Państwowych. Stwierdzono finansowanie dróg gminnych i powiatowych oddalonych od terenów leśnych. W Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach oraz Lublinie realizowano przedsięwzięcia drogowe, które nie służyły celom gospodarczym LP, a decyzje o ich finansowaniu zapadały mimo braku uzasadnienia i dokumentacji.
W RDLP Lublin siedem inwestycji o łącznej wartości 11 794 300 zł dofinansowano mimo braku dokumentów potwierdzających związek z gospodarką leśną. Część inwestycji znajdowała się na terenach gmin związanych z politykami Suwerennej Polski (dawniej Solidarnej Polski). W uroczystościach podpisywania umów uczestniczyli m.in. Marcin Romanowski, Jan Kanthak i Marcin Warchoł. Wydarzenia te miały charakter promocyjny i odbywały się w okresie kampanii wyborczej.
Miliony na promocję
W latach 2020–2023 Lasy Państwowe zwiększyły wydatki na promocję z 1–2 mln zł rocznie do kilkudziesięciu milionów złotych. Wydatki te finansowano ze środków funduszu leśnego, z pominięciem zasad racjonalnego gospodarowania. W latach 2020–2023 łączna kwota wydatków promocyjno-medialnych wyniosła 26 695 300 zł netto.
Środki te kierowano głównie do mediów o określonym profilu politycznym:
- Telewizja Polska S.A. i oddziały – 8 690 800 zł,
- tygodnik Do Rzeczy – 2 482 600 zł,
- Polska Press – 2 078 800 zł,
- Telewizja Republika – 1 424 700 zł,
- tygodnik Sieci – 1 243 900 zł,
- media lokalne Grupa WM – 747 700 zł,
- Gazeta Polska i Gazeta Polska Codziennie – 614 400 zł.
CILP zawarło także umowy z podmiotami religijnymi na kwotę 3020800 zł, w tym:
- Fundacja Lux Veritatis – 698 000 zł,
- Nasz Dziennik – 480 000 zł,
- Radio Doxa – 350 000 zł,
- Instytut Gość Media – 306 100 zł,
- Instytut Niedziela – 240 000 zł,
- Księża Pallotyni – 180 500 zł.
Łącznie na podstawie 62 umów i porozumień zawartych w latach 2022–2023, z pominięciem przepisów Prawa zamówień publicznych, wydano 8 283 500 zł.
Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła, że działalność promocyjna prowadzona przez ówczesne kierownictwo Dyrekcji Generalnej doprowadziła do wydatkowania 32 676 400 zł z naruszeniem ustawy o lasach, ustawy o zarządzaniu mieniem państwowym i ustawy Prawo zamówień publicznych. W związku z tym złożono zawiadomienia do prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstw przy wydatkowaniu 2 841 915 zł (umowy z Do Rzeczy) oraz 2 054 097,54 zł (umowy z Sieci).
Programy dla wybranych
W latach 2022–2023 Dyrektor Generalny Lasów Państwowych uruchomił cztery ogólnopolskie programy promocyjne o łącznym budżecie 49 000 000 zł:
- „Natura od Kuchni” – dla kół gospodyń wiejskich,
- „Sportowa Natura” – dla klubów sportowych,
- „Klasa z drewna” – dla szkół,
- „Drewno jest z lasu” – dla organizacji, fundacji i samorządów.
Kontrole wykazały brak przejrzystych kryteriów oceny wniosków i nierzetelne prace komisji konkursowych. W konkursie „Sportowa Natura” przyznano 13 809 000 zł bez odpowiedniego uzasadnienia. Ministerstwo Klimatu i Środowiska negatywnie oceniło konkurs „Drewno jest z lasu”, stwierdzając brak przejrzystych kryteriów punktacji oraz brak oceny efektywności.
Czytaj: Drewno jest z lasu, a pieniądze dla…
Wszystkie opisane nieprawidłowości dotyczą okresu 2021–2023 i zostały przekazane do prokuratury w ramach śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Regionalną w Krakowie, powołanego decyzją Prokuratora Krajowego z 9 grudnia 2024 roku. Dochodzenie obejmuje kierownictwo Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych, dyrekcje regionalne oraz inne jednostki organizacyjne. Łączna wartość środków, których wydatkowanie budzi zastrzeżenia kontrolerów, przekracza pół miliarda złotych.
Nieprawidłowości w nieruchomości
W toku audytów i kontroli wykryto również nieprawidłowości związane ze sprzedażą i zakupem nieruchomości.
Na przykład, w Nadleśnictwie Brynek w 2022 roku planowano zakup zespołu pałacowo-parkowego znajdującego się w Tarnowskich Górach. Według operatu szacunkowego zleconego przez Nadleśnictwo wartość nieruchomości wynosiła 20 960 000 zł, natomiast w operacie zleconym przez Starostwo Powiatowe w Tarnowskich Górach oszacowano ją na 40 632 000 zł.
Pomimo tej znacznej rozbieżności podjęto działania przygotowawcze do zakupu obiektu, argumentując, że nieruchomość może służyć jako ośrodek szkoleniowy dla pracowników leśnictwa. Negocjowano bonifikatę w wysokości 70 proc. w stosunku do ceny z operatu Starostwa, co dawało planowaną kwotę transakcji 12 189 600 zł. W toku kontroli stwierdzono, że zespół pałacowo-parkowy obejmował 39 budynków, z których 25 stanowiły lokale mieszkalne z czynnymi najemcami, a obiekt nie miał realnego związku z działalnością leśną. Najwyższa Izba Kontroli oceniła tę planowaną transakcję jako niecelową i niegospodarną. W konsekwencji umowa nie została zawarta, jednak koszty przygotowawcze (m.in. operaty i analizy) obciążyły środki publiczne.
Kolejny przypadek dotyczył zakupu nieruchomości przez jednostkę Lasów Państwowych w województwie śląskim. Zgodnie z ustaleniami kontroli wydatkowano 47 003,18 zł na nabycie działki nie mającej żadnego związku z gospodarką leśną ani z celami funduszu leśnego. Transakcja ta została uznana za niegospodarną i naruszającą art. 37 ustawy o lasach. W lutym 2024 roku nadleśnictwo otrzymało pozew ze strony starostwa o zawarcie umowy przyrzeczonej, jednak kierownictwo Lasów Państwowych odmówiło jej podpisania, wskazując na ochronę interesu Skarbu Państwa.
Czytaj: Zawiadomienie do prokuratury w sprawie mieszkań dla Obajtka
W podsumowaniu audytów znajdują się także przypadki niezgodnej ze standardami sprzedaży nieruchomości służbowych. W grudniu 2023 roku ówczesne kierownictwo Dyrekcji Generalnej zatwierdziło wykaz nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży, mimo negatywnej opinii zespołu oceniającego zasadność tych działań. W wykazie znalazł się lokal w zarządzie Nadleśnictwa Gdańsk, który następnie sprzedano byłemu dyrektorowi Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Gdańsku z zastosowaniem bonifikaty, mimo że 5 stycznia 2024 roku Minister Klimatu i Środowiska wydała polecenie wstrzymania wszelkich czynności rozporządzających majątkiem Skarbu Państwa do czasu zakończenia kontroli. Przedwstępna umowa sprzedaży została podpisana 8 stycznia 2024 roku. W sprawie tej złożono zawiadomienie do Prokuratury Regionalnej w Krakowie, a trzem osobom postawiono zarzuty dotyczące przekroczenia uprawnień i działania na szkodę Skarbu Państwa.
Analizy wykazały, że nieprawidłowości w zakresie zarządzania nieruchomościami wynikały m.in. z braku centralnego rejestru majątku, braku jednolitej polityki zarządzania mieniem oraz braku nadzoru nad działaniami regionalnych dyrekcji. W latach 2021–2023 w skali całego PGL LP nie prowadzono ewidencji obejmującej pełną wartość nieruchomości znajdujących się w zarządzie. Szacuje się, że łączna wartość majątku nieruchomego Lasów Państwowych przekraczała 40 mld zł, przy czym znaczna jego część nie była objęta audytem wewnętrznym ani okresową oceną przydatności.
Lasy polityczne
Wyniki audytu jasno wskazują, że jednostki Lasów Państwowych, w tym Centrum Informacyjne Lasów Państwowych (CILP) oraz poszczególne regionalne dyrekcje, angażowały się w działania promujące polityków i ugrupowania związane z ówczesnym rządem Zjednoczonej Prawicy.
Czytaj: Oskarżeni w sprawie fikcyjnego zatrudnienia Mateckiego
W latach 2021–2023 Lasy Państwowe były aktywnym uczestnikiem kampanii medialnych i promocyjnych w mediach sympatyzujących z rządem, finansowanych ze środków funduszu leśnego. Wydatki te nie miały związku z ustawową działalnością leśną i dotyczyły kampanii o charakterze politycznym, organizacji imprez wyborczych oraz finansowania treści medialnych, w których przedstawiciele jednej opcji politycznej byli eksponowani w pozytywnym świetle. Kontrole wykazały, że łączne wydatki o takim charakterze przekroczyły 24 mln zł.
Czytaj: Artur Rutkowski o polityce w LP
W tym właśnie celu sfinansowano organizację 72 wydarzeń promocyjnych w ramach 114 porozumień zawartych pomiędzy jednostkami Lasów Państwowych na łączną kwotę 13 945 500 zł brutto. Dodatkowo na konkurs „Drewno jest z lasu” przeznaczono 10 447 400 zł, mimo że nie spełniał on kryteriów gospodarki leśnej. Wydarzenia te nie wpisywały się w założenia katalogu zadań określonych w art. 58 ust. 1 i 2 ustawy o lasach, który ściśle określa, na jakie cele mogą być przeznaczane środki funduszu leśnego.
Czytaj: Leśne konkursy z nagrodami
Większość imprez finansowanych przez CILP odbywała się w okresie kampanii wyborczej do Sejmu i Senatu w 2023 roku. Co najmniej kilkadziesiąt z nich zorganizowano po 8 sierpnia 2023 roku, a więc po oficjalnym rozpoczęciu kampanii. Według raportu Najwyższej Izby Kontroli w wydarzeniach tych regularnie uczestniczyli kandydaci partii Prawo i Sprawiedliwość oraz Suwerenna Polska. Przykładem są pikniki „Drewno surowiec wszech czasów” i „Piknik Służb Mundurowych” – łącznie 19 z tych wydarzeń odbyło się w trakcie kampanii wyborczej.
Lasy Państwowe finansowały również wydawnictwa i media promujące treści polityczne. Środki były kierowane głównie do mediów takich jak Telewizja Polska, Telewizja Republika, Do Rzeczy, Sieci, Gazeta Polska i Polska Press.
Czytaj: Imperium Ziobry w LP
Wśród przykładów wskazano również konkurs „Sportowa Natura”, w ramach którego przyznano 13 809 000 zł dofinansowań. W materiałach promujących konkurs zamiast zdjęć sportowców umieszczono wizerunek jednego z polityków. Ministerstwo Klimatu i Środowiska, które przeprowadziło kontrolę konkursu „Drewno jest z lasu”, oceniło jego realizację negatywnie. Stwierdzono brak przejrzystych zasad punktacji i brak oceny efektywności programu, a komisja konkursowa przyznawała środki bez uzasadnienia.
Kontrolerzy wykazali, że poprzez te działania Lasy Państwowe zostały przekształcone w narzędzie komunikacji politycznej. Kierownictwo Dyrekcji Generalnej LP zatwierdzało wydatki na kampanie medialne i wydarzenia, które w rzeczywistości miały charakter polityczno-promocyjny. Wystąpienia, materiały prasowe i komunikaty w mediach społecznościowych LP zawierały przekazy zgodne z retoryką rządu, a także krytykę ugrupowań opozycyjnych.
Czytaj: Polityka fundowana z lasu
W efekcie kontroli złożono zawiadomienia do Prokuratury Regionalnej w Krakowie w sprawie niegospodarnego wydatkowania 2 841 915 zł w związku z umowami zawartymi z tygodnikiem Do Rzeczy oraz 2 054 097,54 zł w sprawie umów z tygodnikiem Sieci. Postępowania te są w toku.
Zmiany systemowe
Dyrektor Generalny Lasów Państwowych, w reakcji na ustalenia audytów, wydał zarządzenie nr 29 z dnia 23 kwietnia 2024 roku, które wprowadziło obowiązek publicznego ujawniania wszystkich umów darowizn zawieranych przez jednostki organizacyjne PGL LP. Zgodnie z zarządzeniem, każda jednostka – od nadleśnictwa po dyrekcje regionalne – musi publikować w Biuletynie Informacji Publicznej miesięczne zestawienie umów darowizn, zawierające nazwę beneficjenta, kwotę i szczegółowo opisany cel wsparcia.
Celem tego rozwiązania jest umożliwienie społecznej kontroli nad wydatkowaniem środków oraz uniemożliwienie finansowania podmiotów bez rzeczywistego związku z działalnością leśną. Wcześniejsze praktyki polegające na wskazywaniu ogólnego celu, takiego jak „działalność statutowa organizacji”, nie zapewniały możliwości weryfikacji faktycznego wykorzystania pieniędzy. W nowym systemie każda darowizna musi być powiązana z konkretnym, społecznie użytecznym celem, a jednostka udzielająca wsparcia ma prawo kontrolować sposób wykorzystania środków.
Drugą zmianą jest doprecyzowanie zasad finansowania wspólnych inwestycji drogowych – mówi o tym zarządzenie nr 13 Dyrektora Generalnego LP z dnia 29 stycznia 2025 roku, które precyzyjnie określa, jakie projekty mogą otrzymać dofinansowanie.
Zgodnie z nowymi przepisami, środki z funduszu leśnego mogą być przeznaczane jedynie na przedsięwzięcia, które:
- podnoszą nośność lub trwałość jezdni i są bezpośrednio związane z transportem drewna lub ruchem technologicznym Lasów Państwowych,
- mają udział finansowy jednostki samorządu terytorialnego nie mniejszy niż 20 proc. wartości inwestycji,
- nie przekraczają 2 mln zł wartości finansowania z funduszu w danym roku budżetowym,
- dotyczą odcinków dróg, na których udokumentowano potok ładunku drzewnego przekraczający 10 000 m³ rocznie.
Wprowadzono również zakaz finansowania przedsięwzięć obejmujących wyłącznie elementy towarzyszące (tablice, oświetlenie, chodniki, kanalizację), jeśli nie dotyczą bezpośrednio infrastruktury drogowej służącej gospodarce leśnej.
Trzecia istotna zmiana, którą wprowadzono w odpowiedzi na wyniki audytu dotyczy przejrzystości zatrudnienia. Dyrektor Generalny Lasów Państwowych wprowadził „Zasady rekrutacji w jednostkach organizacyjnych LP”, obowiązujące od 21 lipca 2025 roku (pismo GK.1101.35.2025).
Od tego momentu pojawił się obowiązek publicznego ogłaszania wszystkich wolnych stanowisk pracy w Biuletynie Informacji Publicznej, przeprowadzania rekrutacji w oparciu o jednolite kryteria kompetencyjne i oceny merytoryczne kandydatów, a także dokumentowania i archiwizowania całego procesu rekrutacyjnego w celu umożliwienia audytu post factum.
Zasady te mają zastosowanie do wszystkich jednostek Lasów Państwowych, niezależnie od szczebla, i są zgodne z przepisami ustawy z dnia 20 marca 2025 roku o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620). Celem reformy jest zapobieganie upolitycznieniu kadry, zapewnienie równego dostępu do zatrudnienia oraz wzmocnienie kompetencji zawodowych pracowników.
Zapisz się do Newslettera
Najnowsze artykuły
MAPA WYPADKÓW W LESIE
